Mesleki ve teknik eğitimde her dönem başında aynı soru masaya gelir: koordinatörlük ders yükü nasıl hesaplanır? Kritik nokta şu: MTAL ile MESEM'de hesap tamamen farklı yapılır ve bu kurallar 2022'de yeniden yazılmıştır. Bu rehberde iki sistemi ayrı ayrı, güncel yönetmelik metniyle ele alıyoruz.
• MTAL / örgün okullar: Ders yükü = sınıfta okutulan ders miktarı × grup sayısı (gruplar sınıftaki öğrenci sayısına göre).
• MESEM: Şubeler gruplara bölünmez. Ders yükü = çerçeve öğretim programındaki işletmelerde meslek eğitimi ders saati × grup sayısı (gruplar alandaki toplam çırak sayısına göre).
Koordinatörlük ders yükü nedir?
İşletmelerde mesleki eğitim gören öğrencilerin iş yerindeki eğitimini izlemek, programa uygunluğunu sağlamak ve mesleki rehberlikte bulunmak üzere yapılan görev ek ders görevi sayılır ve ders dağıtım çizelgesinde "işletmelerde meslek eğitimi" adıyla gösterilir (Ek Ders Kararı md. 15). Okulun toplam ders yükü, öğretmenlere dağıtılacak saatlerin kaynağını oluşturur ve aynı zamanda norm kadro hesabına da doğrudan girer.
Ders yükünün nasıl hesaplanacağı, Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı Eğitim Kurumları Yönetici ve Öğretmenlerinin Norm Kadrolarına İlişkin Yönetmelik'in 22 nci maddesinde düzenlenmiştir. Bu madde 18/8/2022 tarihinde yeniden yazılmıştır (RG-18/8/2022-31927 - C.K.-5975/7 md.).
MTAL ve örgün okullarda hesap (md. 22/1-ç)
Ders Yükü = Sınıfta okutulan ders miktarı × Grup sayısı
Mesleki ve Teknik Anadolu Liselerinde 11 ve 12. sınıflarda İşletmelerde Beceri/Mesleki Eğitim dersi haftada 24 saattir; ilk çarpan çoğu durumda bu sayıdır.
Grup sayısı tablosu
Grup sayısı kurallarının ayrıntısı, kaynaştırma istisnası ve örnek hesaplamalar için: Meslek Lisesi ve MESEM Grup Sayıları rehberi.
Bir şubede 4'ten fazla grup oluşturulamaz:
| Sınıf | 1 grup | 2 grup | 3 grup | 4 grup |
|---|---|---|---|---|
| 9. sınıf | 10-20 öğrenci | 21-30 | 31 ve üzeri | — |
| 10, 11 ve 12. sınıf | 8-16 öğrenci | 17-24 | 25-32 | 33 ve üzeri |
Yönetmelik "8-17'ye kadar 1, 17-25'e kadar 2" biçiminde yazar; uygulamada üst sınır hariç okunur (8-16, 17-24).
İki önemli ayrıntı
- Gruplandırma şarta bağlıdır: Şubeler ancak "derslerin ayrı fiziki ortam, atölye ve laboratuvarlarda veya farklı makine, araç ve gereçle grup çalışması şeklinde yapılması durumunda" gruplara bölünür.
- Kaynaştırma/bütünleştirme: Özel eğitim ihtiyacı olan öğrenciler gruplara eşit sayıda dağıtılmak kaydıyla, bu durumda bulunan en az 2 öğrencinin bulunduğu gruplar ikiye bölünür. Ancak grup sayısı hiçbir şekilde 5'i geçemez.
Örnek: MTAL
Bilişim Teknolojileri alanında 12. sınıftan 19 öğrenci işletmeye gidiyor:
| Adım | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| 1. Grup sayısı | 19 öğrenci → 17-24 aralığı | 2 grup |
| 2. Ders yükü | 24 saat × 2 grup | 48 saat |
| 3. Dağıtım | Öğretmen başına azami 20 saat (büyükşehir ilçesi) ile | en az 3 öğretmen |
MESEM'de hesap tamamen farklıdır (md. 22/2-3)
Mesleki eğitim merkezlerinde kural, örgün okullardan üç noktada ayrılır:
- Şubeler gruplara bölünmez.
- Gruplandırma, sınıftaki öğrenci sayısına değil, meslek alanındaki tüm sınıf seviyelerinde kayıtlı toplam çırak sayısına göre yapılır.
- Çarpan, sabit bir sayı değil, çerçeve öğretim programında yer alan işletmelerde meslek eğitimi ders saatidir.
İşletmelerde Meslek Eğitimi Ders Yükü = Çerçeve programdaki ders saati × Grup sayısı
Alanın Toplam Ders Yükü = Yukarıdaki yük + Haftalık alan/dal ders saatleri
Çırak sayısına göre grup tablosu (en fazla 12 grup)
| Çırak sayısı | 10-40 | 41-80 | 81-120 | 121-160 | 161-200 | 201-240 | 241-280 | 281-320 | 321-360 | 361-400 | 401-440 | 441+ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Grup | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
Önemli istisna: Bir şubedeki öğrenci sayısı, md. 22/1-ç'deki grup oluşturma sayısının altındaysa, işletmelerde meslek eğitimi dersi dışındaki alan/dal dersleri ders yükü hesabına dâhil edilmez.
Örnek: MESEM
Bir MESEM'de bir meslek alanında toplam 95 çırak kayıtlı, çerçeve programdaki işletmelerde meslek eğitimi ders saati 32:
| Adım | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| 1. Grup sayısı | 95 çırak → 81-120 aralığı | 3 grup |
| 2. İME ders yükü | 32 saat × 3 grup | 96 saat |
| 3. Alanın toplam yükü | 96 saat + haftalık alan/dal ders saatleri | alan bazında değişir |
| Eski (2022 öncesi) | Güncel | |
|---|---|---|
| MESEM çırak alt sınırı | 12 | 10 |
| Azami grup sayısı | 10 | 12 |
| Ders saati çarpanı | sabit 32 saat | çerçeve programdaki saat |
| 9 ve 10. sınıf | birlikte değerlendiriliyordu | 9. sınıf ayrı; 10-11-12 birlikte |
🧮 Ücretsiz Ders Yükü Hesaplayıcı — MTAL ve MESEM için ayrı modlarla, güncel kurallara göre hesaplar. Sonucu norm kadroya çevirmek için: Norm Kadro Hesaplayıcı.
Öğretmen başına haftalık üst sınırlar
Hesaplanan yük, öğretmenlere dağıtılırken kişi bazında şu sınırlar aşılamaz (Ek Ders Kararı md. 15/2):
| Kurum türü | Büyükşehir ilçesi | Diğer il ve ilçeler |
|---|---|---|
| Mesleki eğitim merkezleri (MESEM) | 24 saat | 18 saat |
| Diğer okul ve kurumlar (MTAL vb.) | 20 saat | 16 saat |
Ayrıca bir öğretmene aynı gün için 8 saatten fazla ek ders görevi verilemez (Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği md. 88/2-b).
Not: Bazı kaynaklarda geçen "ders yükünün iki katını geçemez" ifadesi Kararın yürürlükteki metninde yer almamaktadır; geçerli üst sınırlar yukarıdaki tablodur.
Dağıtım nasıl yapılır?
Hangi güzergâhtaki kaç işletme ve öğrenci için kaç saat verileceği; koordinatör müdür yardımcısının başkanlığında alan zümre başkanları ile birer alan öğretmeninden oluşan komisyonca planlanır ve il millî eğitim müdürlüğünce onaylanır. Ölçütler: işletmelerin okula uzaklığı, ulaşım durumu, işletme sayısı, işletmeler arası uzaklık, işletmedeki öğrenci sayısı ve bu işlemlerde harcanacak zaman (OKY md. 88/2-b).
Ara tatil, yarıyıl ve yaz tatilinde staj veya mesleki eğitim gören öğrenciler için işletme ve öğrenci sayısı dikkate alınarak yeniden değerlendirme yapılır.
Sık yapılan hatalar
- MESEM'de örgün kurallarını uygulamak: En yaygın hata. MESEM'de şubeler gruplara bölünmez; gruplandırma alandaki toplam çırak sayısına göre yapılır.
- MESEM'de hâlâ 32 saati sabit kabul etmek: Çarpan artık çerçeve öğretim programındaki ders saatidir.
- Grup sayısını öğrenci sayısıyla karıştırmak: Formülde öğrenci sayısı değil, tablodan bulunan grup sayısı kullanılır.
- Üst sınırda kurum türünü karıştırmak: 24/18 saat MESEM'e, 20/16 saat MTAL ve diğer okullara aittir.
- Kaynaştırma kuralını atlamak: Gruplar ikiye bölünebilir, ancak toplam 5'i geçemez.
- Günlük 8 saat sınırını gözden kaçırmak.
Sık sorulan sorular
Koordinatörlük ücreti hangi ek ders kaleminden ödenir?
"İşletmelerde meslek eğitimi" adıyla ödenir; ders dağıtım çizelgesinde bu adla gösterilmesi zorunludur.
Alan/bölüm şefliği saatleri hesaba girer mi?
Alan itibarıyla ders yükü hesaplanırken, alan/bölüm, atölye ve laboratuvar şeflerinin makine-teçhizat bakımı, onarımı ve öğretime hazır bulundurulması kapsamındaki ders saatleri de dikkate alınır (Norm Kadro Yön. md. 22/1-c).
Hesaplama her dönem yenilenir mi?
Evet. Öğrenci, çırak ve işletme sayıları değiştikçe grup sayısı da değişeceğinden ders yükü her dönem başında yeniden hesaplanır ve onaya sunulur.
Ders yükü norm kadroyu nasıl etkiler?
İşletmelerde meslek eğitimi ders yükü, atölye ve laboratuvar öğretmeni norm kadrosu hesabına dâhildir. Zincir şöyledir: öğrenci/çırak sayısı → grup sayısı → ders yükü → norm kadro. Ayrıntı: Norm Kadro Hesaplayıcı.
Müdür yardımcısı koordinatörlük alabilir mi?
Evet; ancak kendi ek ders tavanıyla sınırlıdır. Ayrıntı: Koordinatör Müdür Yardımcısı rehberi.
Not: Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır. Resmî işlemlerde Norm Kadro Yönetmeliği (md. 18, 19, 22), Ek Ders Kararı (md. 15) ve Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği'nin (md. 88) güncel metinleri ile il millî eğitim müdürlüğünüzün uygulaması esas alınır.